آئين‌نامه علايم ايمني در کارگاهها

 

فصل اول ـ اهداف،تعاريف و كليات
هدف: هدف از تهيه و تدوين اين آيين‌نامه، استانداردسازي و ساماندهي انواع علايم ايمني در قالب تابلوهاي علايم و اتيكتهاي ايمني در كليه كارگاهها و محيط‌هاي كاري مي‌باشد، به نحوي كه در هر محلي كه اين علايم نصب مي‌شوند، معاني مشابهي را به اذهان القا نمايند. اين آيين‌نامه نحوه طراحي، كاربرد و استفاده از علايم ايمني را مشخص مي‌نمايد.
 
دامنه شمول: دامنه كاربرد آيين‌نامه علايم ايمني، در كارگاههاي مشمول قانون كار مي‌باشد كه در اين مقررات سعي شده كليه علايم ايمني عمومي كاربردي در كارگاهها تحت پوشش قرار گيرد تا با بكارگيري آنها بتوان تا حد امكان خطراتي كه ممكن است در محيط‌هاي كاري وجود داشته‌باشد را به كارگران و عموم افرادي كه به نحوي در آن محيط حضور مي‌يابند، گوشزد نمود.
تعاريف: مفاهيم و تعاريف برخي از اصطلاحات بكاررفته در متن اين آيين‌نامه به شرح ذيل مي‌باشد:
1ـ تابلوي علايم ايمني: سطحي است استاندارد متشكل از كلمات، عبارات و تصاويري براي هشدار و اعلام خطر به كارگران يا ساير افرادي كه به نحوي در معرض خطرات بالقوه و بالفعل محيط كار مي‌باشند، يا حاوي توضيحاتي در مورد عواقب و پيامدهاي حاصل از آن خطرات و يا بيانگر دستورالعملهاي ايمني به آنان در زمينه چگونگي فرار از موقعيتهاي خطرناك بوده كه اين علايم بصورت دائمي و گاهي بصورت موقت در قسمتهاي مختلف كارگاه و در حين پروسه‌هاي كاري نصب مي‌شوند.
2ـ اتيكت: سطحي است استاندارد عموماً از جنس مقوا، پلاستيك يا ورق نازك فلزي كه معمولاً بر روي قطعه‌اي از تجهيزات يا ماشين‌آلات چسبانيده، آويزان و يا پرچ مي‌شود و براي مشخص كردن و هشدار خطر موجود يا احتمال وجود شرايط خطرناك بكار مي‌رود.
3ـ كلمه اعلان: عبارتي است كه براي جلب توجه فوري مخاطبين وكارگران بكار رفته، در قسمت بالايي تابلوي علامت يا اتيكت درج شده و معرف ماهيت اصلي علامت مربوطه، شدت نسبي خطر و سطح آسيب احتمالي مي‌باشد.
4ـ نشان ويژه يا سمبل اعلان ايمني: يك مثلث متساوي الاضلاع كه در بخش مياني آن يك علامت تعجب بكاررفته است.
5 ـ كادر اعلان خطر: كادر اصلي تابلو يا اتيكت ايمني است كه در قسمت بالاي آن بوده معمولاً متشكل از كلمه اعلان و سمبل اعلان ايمني مي‌باشد و به نحوي رنگ اصلي تابلو يا اتيكت را نيز در بر مي‌گيرد.
6 ـ كادر پيام نوشتاري: قسمتي از تابلوي علامت يا اتيكت ايمني كه با كلمات يا عباراتي كوتاه، شرايط خطرناك خاصي را گوشزد كرده، عواقب و پيامدهاي حاصل از آن را بيان نمـوده يا به مخاطبان دستورالعملي را ارائه مي‌دهد.
7ـ كادر تصويري: بخشي از تابلوي علامت يا اتيكت ايمني كه متشكل از توصيف و نمايش تصويري از خطر مربوطه بوده و براي مشخص كردن شرايط خطرناك بكار مي‌رود يا روشهاي اجتناب از قرارگيري در معرض خطر را به تصوير مي‌كشد، الزام به انجام عمل يا اقدام خاصي را بيان مي‌كند و يا حاوي يك دستورالعمل ايمني مي‌باشد.
8 ـ فاصله مشاهده ايمن: حداكثر فاصله‌اي كه فرد بتواند تابلوي علامت يا اتيكت ايمني مدنظر را با دقت لازم خوانده و فرصت انجام عكس‌العمل مناسب و يا پيروي از پيام ايمني موجود در آن را داشته باشد.
تقسيم بندي تابلوهاي علايم ايمني: تابلوي علايم ايمني براساس نوع پيام و بكارگيري رنگها به گروههاي زير تقسيم بندي مي‌شوند:
1ـ علايم خطر
2ـ علايم هشدار دهنده
3ـ علايم احتياط
4ـ علايم دستورالعملهاي ايمني
5 ـ علايم آگاه كننده
6ـ ساير علايم كاربردي از جمله: علايم خطرات بيولوژيكي، علايم خطرات تشعشعي، علايم نشاندهنده جهت، علايم ايمني حريق، علايم ترافيكي و راهنمايي و رانندگي و علايم خروج اضطراري.
تقسيم‌بندي اتيكت‌هاي ايمني: اتيكتهاي ايمني به پنج گروه اصلي زير تقسيم بندي مي‌شوند:
1ـ اتيكت‌هاي خطر
2ـ اتيكت‌هاي احتياط
3ـ اتيكت‌هاي هشداردهنده
4ـ اتيكت‌هاي خطرات بيولوژيكي
5 ـ اتيكت‌هاي خطرات تشعشعي
 
فصل دوم ـ مقررات مربوط به نحوه طراحي، ساخت و نصب تابلوي علايم و اتيكتهاي ايمني 
ماده1ـ تابلوي علايم و اتيكت‌هاي ايمني ابزاري است براي پيشگيري از حوادث، آسيبها يا بيماري‌هاي ناگهاني و غيرمترقبه براي كارگران يا افرادي كه در معرض خطرات يا شرايط، تجهيزات و عمليات خطرناك محيط‌هاي كاري قرار دارند كه مي‌بايست طبق مقررات اين آيين‌نامه طراحي، ساخت و نصب شده و براساس موارد زير بكار مي‌روند (نمونه‌هايي از اين علايم در بخش ضمايم آورده شده‌است):
الف ـ در علايم خطر بايد از كلمه اعلان «خطر» در بالاي علامت ايمني استفاده شود و اين علايم بايستي در مواقعي كه خطر بسيار جدي افراد را تهديد مي‌كند، بكار مي‌روند كه بيانگر موقعيتي است كه بصورت بالفعل خطرناك بوده و بطور آني و غيرمنتظره منجر به مرگ يا صدمات شديد و بسيار جدي به افراد خواهدشد. اين علايم نشان دهنده يك خطر قطعي مي‌باشد.
ب ـ در علايم هشدار دهنده بايد از كلمه اعلان « هشدار» در بالاي علامت ايمني استفاده شود كه بيانگر موقعيتي است كه بصورت بالقوه خطرناك بوده و در صورت عدم اجتناب مي‌تواند منجر به مرگ يا آسيب ديدگي جدي به افراد شود. به طور كلي هرگاه احتمال وقوع خطري مابين سطوح « خطر» و « احتياط» باشد، بايد علامت ايمني « هشدار» بكار گرفته شود.
پ ـ در علايم احتياط بايد از كلمه اعلان « احتياط» در بالاي علامت ايمني استفاده شود كه بيانگر موقعيتي است كه بصورت بالقوه خطرناك بوده و در صورت عدم پيشگيري، ممكن است منجر به ايجاد آسيبهاي جزئي، خفيف و نه چندان جدي به افراد شود.
ت ـ در علايم آگاه كننده بايد از كلمه اعلان « توجه» در بالاي علامت استفاده شود. اين علايم بايستي بيانگر خط‌مشي ايمني كارگاه براي حفاظت از منابع انساني و مادي بوده و حاوي اطلاعاتي عمومي براي افراد باشد تا دچار سردرگرمي و سوءتفاهم در برخي از موقعيتها نشوند.
ث ـ محتواي علايم دستورالعملهاي ايمني بايد بيانگر و يادآور آموزش دستورالعملهاي عمومي مرتبط با كار ايمن بوده، روند انجام صحيح كار را به افراد گوشزد نموده و موقعيت و محل تجهيزات و ابزار ايمني و كمكهاي اوليه را نشان دهد. اين علايم بايستي در محلهايي كه نياز به دستورالعملها و پيشنهادات عمومي در ارتباط با معيارهاي ايمني مي‌باشد، بكار گرفته شود.
ج ـ نصب علايم خطرات بيولوژيكي براي نشان دادن حضور بالقوه يا بالفعل خطر مواد و عوامل زيست محيطي كه قابليت به مخاطره انداختن سلامتي افراد و شيوع بيماريهاي مسري را دارند و بر روي وسايل، تجهيزات، ظروف، اماكن و مواد آلوده به اين عوامل، الزامي است.
چ ـ نصب علايم خطرات امواج تشعشعي در موقعيتهايي كه خطرات حاصل از تابش امواج ايكس، آلفا، بتا، گاما و يا ساير پرتوهاي يونيزان كه بر سلامت بدن اثر سوء و مرگبار دارند، وجود دارد و نيز بر روي تجهيزات، محتويات، محلها و وسايل و ابزاري كه با اين پرتوها آلوده شده‌اند، ضروري است.
ح ـ علايم نشان دهنده جهت مجزاي از علايم راهنمايي و رانندگي بوده و بايد براي نشان دادن جهت مكانهاي مختلف در كارگاه بكار روند.
خ ـ علايم ايمني حريق بايد حاوي اطلاعاتي مربوط به امكانات و تجهيزات اطفاء حريق، نحوه كاربرد آنها در مواقع لزوم و راههاي خروج اضطراري در زمان وقوع آتش‌سوزي باشند. در صورت استفاده از كلمه « حريق» به عنوان كلمه اعلان، بايستي در قسمت بالاي تابلو بكار رود. علايم ايمني حريق شامل علايم تركيبي كه كلمه اعلان آنها يكي از عبارات خطر، هشدار، احتياط، توجه و يا ساير كلمات اعلان خطر، به همراه عبارات يا اشكال ايمني مربوط به پيشگيري از آتش‌سوزي و حريق در پايين كادر اصلي مي‌باشد، مي‌شود.
د ـ علايم ترافيكي و راهنمايي و رانندگي بايستي در كارگاههايي كه در آنها وسايل نقليه جابجا مي‌شوند (طبق ضوابط مربوط به مقررات راهنمايي و رانندگي)، براي جابجايي ايمن اين وسايل و حفظ سلامتي افراد پياده‌رو در تمامي محلهاي مورد نياز استفاده شوند.
ذ ـ علايم خروج اضطراري بايد به منظور راهنمايي و خروج سريع افراد در هنگام وقوع سوانح و حوادث در كارگاه‌ها به سمت مكانهاي منتهي به مسيرها و دربهاي خروج اضطراري از محل وقوع حادثه بكار روند.
تبصره1ـ كاربرد اتيكتهاي ايمني پنج‌گانه مذكور در فصل اول مشابه علايم ايمني هم‌نامشان مي‌باشد.
تبصره2ـ استفاده از هر يك از علايم فوق‌الذكر به جاي ديگري ممنوع مي‌باشد.
ماده2ـ رنگهاي بكاررفته در يك علامت ايمني، معرف ماهيت اصلي علامت مربوطه و شدت و نوع خطري كه افراد در معرض آن هستند، بوده و بايستي هر يك از رنگهاي مشخص شده زير بعنوان رنگ اصلي در تابلوي علايم و اتيكتهاي ايمني مربوطه بكار روند:
الف ـ قرمز: به عنوان رنگ اصلي براي مشخص كردن تابلوي علايم و اتيكت‌هاي خطر و نيز در مواقع لزوم بعنوان رنگ زمينه علايم ايمني حريق.
ب ـ نارنجي: بعنوان رنگ اصلي براي مشخص كردن تابلوي علايم و اتيكت‌هاي هشداردهنده و نيز علايم ايمني خطرات بيولوژيكي.
پ ـ زرد: به عنوان رنگ اصلي براي مشخص كردن تابلوهاي علايم و اتيكت‌هاي احتياط.
ت ـ سبز: به عنوان رنگ اصلي در علايم دستورالعملهاي ايمني، علايم مربوط به نشان‌دادن محل تجهيزات و امكانات كمكهاي اوليه و علايم نشان‌دهنده جهت خروج اضطراري.
ث ـ آبي: به عنوان رنگ اصلي در علايم آگاه كننده.
ج ـ ارغواني: براي مشخص كردن علايم خطرات تشعشعي و تابشي.
تبصره ـ در مواردي كه در قسمت كادر تصويري علايم ايمني فوق‌الذكر از اشكال هندسي دايره و مثلث با رنگهاي قرمز، آبي و زرد استفاده مي‌شود (كه ممكن است در برخي مواقع رنگ آنها با رنگ اصلي تابلوي علامت يا اتيكت‌ ايمني هم تفاوت داشته‌باشد)، در اينصورت:
الف ـ اگر ممنوعيت از انجام عملي مدنظر باشد بايستي نشانه تصويري عمل مربوطه به رنگ سياه روي يك دايره با زمينه سفيد و حاشيه و خط مورب (از چپ به راست) به رنگ قرمز استفاده شود.
ب ـ اگر الزام به انجام عملي مدنظر باشد بايستي نشانه تصويري عمل مربوطه به رنگ سفيد روي يك دايره با زمينه آبي بكار گرفته شود.
ج ـ در صورت نشان دادن وجود يك خطر خاص بايستي نشانه تصويري خطر مربوطه به رنگ سياه روي يك مثلث با زمينه زرد و حاشيه سياه استفاده شود.
بخش اول ـ مقررات مربوط به نحوه طراحي تابلوي علايم و اتيكت‌هاي ايمني
ماده3ـ تابلوي علايم و اتيكت‌هاي ايمني بايد حاوي اطلاعات دقيق، كافي و آموزنده بوده و به راحتي قابل درك باشد. همچنين لازم است كلمه اعلان و كلمات و عبارات كادر پيام نوشتاري به زبان فارسي باشد.
تبصره ـ در صورت لزوم استفاده از زبان و خط بيگانه بسته به تشخيص مسئولين اجراي اين مقررات خواهدبود، ليكن رعايت اولويت خط فارسي بر خط بيگانه در كليه تابلوهاي علايم ايمني الزامي است.
ماده4ـ پيام نوشتاري روي تابلوهاي علايم و اتيكت‌هاي ايمني بايد بيانگر محتواي علامت ايمني و حتي‌الامكان كوتاه و مختصر و فقط حاوي جزئيات ضروري بوده و از چند كلمه محدود و كليدي نيز تجاوز نكند. اين پيام بايستي ساده، گويا، صريح و روشن بوده، به آساني قابل خواندن باشد و به سهولت و به موقع به مخاطبين منتقل گردد.
تبصره ـ عبارات كادر پيام نوشتاري علايم ايمني بايد حتي‌الامكان معرف و بيانگر پيشنهادات و راهكارهايي با جملات مثبت باشد تا جملات منفي.
ماده5 ـ دوباره نويسي و تكرار مطالب كادر نوشتاري تابلوي علايم ايمني ممنوع است.
ماده6 ـ به جهت اينكه ممكن است در برخي مواقع كارگران يا افرادي كه در معرض خطرات قرار مي‌گيرند بي‌سواد بوده و يا با زبان كاربردي بر روي علايم آشنايي نداشته باشند، استفاده از تصاوير در كنار متون و كلمات الزامي است، مگر در موارديكه به تشخيص مسئولين مربوطه، ضرورتي در بكارگيري تصوير وجود نداشته‌باشد.
ماده7ـ تصاوير بكاررفته بايد به شكل ساده، قابل درك و سازگار با بقيه قسمتهاي تابلوي علامت يا اتيكت‌ رسم شوند.
تبصره1ـ به منظور درك بهتر علايم و اتيكت‌ها بايد حتي‌الامكان اشكال گرافيكي مشابه بدن و دست و پاي انسان، اشياء، قسمتهايي از ماشين‌آلات و يا شماي كلي ماشين مربوطه را بكار برد.
تبصره2ـ در نمايش تصويري بخشي از بدن انسان، بايد حتي‌المقدور عضو يا اعضايي كه در معرض خطر بوده يا درگير انجام كار و يا خطر خاصي مي‌باشند، نشان داده شوند.
ماده8 ـ در تمامي مواردي كه لازم است در يك علامـت ايمني بيش از يك تصوير انسـاني به كار برده شود، براي تمركز بر روي تصويري كه در موقعيت خطرناكتري مي‌باشد و به منظور جلب توجه مخاطبين، بايد آن را بصورت توپر ترسيم نمود.
تبصره1ـ براي ترسيم فردي كه حضور وي براي تكميل تصوير ضروري بوده ولي مستقيماً با خطر سروكار ندارد، بايد از همان فرمت توخالي استفاده شود.
تبصره2ـ در مواقعي كه هر دو تصوير انساني بكاررفته در علامت ايمني در معرض خطرات يكساني مي‌باشند، بايد با استفاده از تصاوير گرافيكي مناسب به گونه‌اي آنها را طراحي نمود كه قابل تميز و تشخيص از يكديگر باشند.
ماده9ـ براي نمايش ماشين‌آلات يا اجزاي آنها به منظور نشان دادن كامل جزئيات گرافيكي بايد از تصاوير توخالي استفاده كرد، بخصوص در مواقعي كه نمايي از تصوير انساني در مجاورت ماشين‌آلات رسم شده باشد. همچنين براي نشان دادن اهميت بيشتر يك جزء و يا برجسته نمودن خطرات خاص آن، بايد در طراحي ماشين، جزء مدنظر را با خطوط ضخيم تري نسبت به بقيه خطوط ترسيم نمود.
ماده10ـ در مواقعي كه يك خطر كلي توسط ماشين‌آلات موجود مي‌باشد و يا كل بدن در معرض خطر خاصي قرار مي‌گيرد، لازم است كليات ماشين مربوطه يا شماي كلي بدن انسان به تصوير كشيده شود. در ساير موارد، در نمايش تصويري بدن انسان و ماشين‌آلات بايد تا حدممكن وارد جزئيات گرديد تا مخاطبان بتوانند عضو در معرض خطر در بدن انسان و يا جزء توليدكننده خطر در ماشين‌آلات را به سهولت تشخيص دهند، بخصوص در موارديكه نمايش كلي ماشين‌آلات يا شماي بدن انسان بوضوح بيانگر موقعيت و طبيعت خطر مربوطه نباشد.
ماده11ـ در كليه علايم و اتيكت‌هاي ايمني بايد از توضيح متني در قسمت كادر پيام نوشتاري استفاده شود، مگر اينكه تصوير بكاررفته به اندازه كافي گويا و بيانگر خطر و يا پيام مربوطه باشد. در هر صورت عبارات توضيحي ارائه شده بر روي تابلوي علايم و اتيكت‌ها بايستي در كادري جداگانه قرار گيرد، به گونه‌اي كه روي سمبل و نشانه تصويري را نپوشاند.
ماده12ـ در طراحي تابلوي علايم و اتيكت‌هاي ايمني بايستي سعي شود هر تصوير نشان‌دهنده يك خطر بوده و از اشاره به چند خطر در قالب يك تصوير اجتناب گردد، مگر درموارديكه خطرات، بسيار مشابه و در ارتباط با يكديگر باشند.
بخش دوم ـ مقررات مربوط به نحوه ساخت تابلوي علايم و اتيكت‌هاي ايمني
ماده13ـ كليه تابلوهاي علايم ايمني، بايستي داراي گوشه‌هاي گرد و ضخيم بوده و فاقد لبه‌هاي تيز، تراشه، گره و يا ساير برآمدگي‌هاي برنده باشند.
ماده14ـ تابلوي علايم ايمـني بايد در مقابل ضربه مقـاوم بوده و جنس آنها و روكشـهايشان به گونه‌اي باشد كه طبيعتاً طول عمر و ماندگاري بالايي داشته باشد.
ماده15ـ پايه‌هاي نگهدارنده بكاررفته براي نصب تابلوها بايد از جنسي بادوام ساخته شده و جهت جلوگيري از هرگونه خطر سقوط از استحكام لازم برخوردار بوده و در مقابل نيروهاي وارده استاتيكي و ديناميكي احتمالي داراي مقاومت لازم باشد.
تبصره ـ در مور تابلوهاي موقت، الزامي به استفاده از مصالح مقاوم نيست، اما رعايت نكات ايمني ضروري مي‌باشد.
ماده16ـ تهيه تابلوي علايم و اتيكت‌هاي ايمني بر روي سطوح شيشه‌اي و يا ساير سطوح شكننده ممنوع است مگر آنكه از جنس شيشه‌هاي نشكن بوده يا داراي شبكه محافظ داخلي باشند.
ماده17ـ استفاده از مصالح قابل احتراق مانند چوب، كاغذ و پلاستيكهاي با قابليت اشتعال سريع، در ساخت تابلوهاي ايمني داراي ادوات الكتريكي ممنوع بوده و سيمها و تجهيزات مربوطه بايد داراي روكش و عايق مناسب باشند.
ماده18ـ طول و عرض تابلوي علايم ايمني بايستي با هم متناسب بوده و در ضمن اندازه آنها با در نظر گرفتن فاصله مشاهده ايمن و متناسب با موقعيت ماشين‌آلات، ابزار، تجهيزات و ساير وسايل كاربردي در كارگاه باشد.
ماده19ـ استفاده از تابلوها و اتيكتهاي عمودي نسبت به نمونه‌هاي افقي آن ارجحيت دارد، اگرچه بكارگيري نمونه‌هاي افقي نيز در صورت اقتضاي شرايط قابل قبول مي‌باشد.
بخش سوم ـ مقررات مربوط به نحوه نصب تابلوي علايم و اتيكتهاي ايمني
ماده20ـ كليه تابلوهاي علايم ايمني بايستي به نحو مطمئن در محلهاي مدنظر نصب شوند.
ماده21ـ در نصب تابلوها جهت اتصال آنها به پايه بايد از بستهاي مخصوص به همراه پيچ و مهره‌هاي گالوانيزه مربوطه استفاده نمود كه سرو ته پيچ و مهره‌ها و يا ساير وسايل و ادوات مخصوص بستن و محكم كردن اين تابلوها، بايستي به نحوي جايگذاري شوند كه ايجاد خطر نكنند.
ماده22ـ بطور كلي حد زيرين ارتفاع تابلوهاي علايم ايمني كه ممكن است از زير آنها عبور و مرور افراد صورت گيرد نبايد كمتر 1/2 متر از سطح زمين باشد، مگر در موارد خاصي كه به اقتضاي شرايط و به تشخيص مسئول ايمني كارگاه بتوان ارتفاع كمتري براي آن در نظرگرفت، ليكن ارتفاع كمتر نبايد باعث ايجاد مخاطره براي افراد شود.
ماده23ـ كليه تابلوهاي علايم ايمني بايد در محلي نصب شوند كه در هر موقع از شبانه‌روز براي كارگران و افراد در معرض خطر، به سهولت قابل ديد باشند.
تبصره1ـ تابلوهاي علايم ايمني برحسب شرايط و با توجه به نوع كاربرد و محل نصب آن بايد بصورت روزرنگ، شبرنگ و يا ساخته شده از مواد بازتابنده نور بوده و يا داراي لامپ روشنايي باشد.
تبصره2ـ در صورتي كه بر اثر عدم وجود روشنايي كافي در محيط كار، تابلوهاي علايم نصب شده به راحتي قابل رويت نباشند، لازم است بصورت جداگانه از وسايل روشنايي مناسبي استفاده شود.
تبصره3ـ در هيچ يك از تابلوهاي علايم ايمني نمي‌توان از نورپردازي غيرالكتريكي همچون شعله آتش استفاده‌كرد، مگر در موارد خاص مانند پالايشگاههاي مواد نفتي و با كسب مجوز از مسئولين اجرايي ذيربط.
ماده24ـ تابلوي علايم و اتيكتهاي ايمني بايستي در محل نصب شده از آسيبهاي احتمالي، خراشيدگي و سايش، امواج ماوراي بنفش، گرد و غبار، پاشش مواد شيميايي و روغنها، رنگ پريدگي و ساير آسيبها محافظت شوند. در صورتيكه ناگريز به استفاده از تابلوي علايم يا اتيكتهاي ايمني در شرايط فوق‌الذكر باشند، بايد در تهيه و ساخت آنها از مواد مقاوم استفاده شود.
ماده25ـ پايه‌ها، لوله‌ها، بستها، پيچ و مهره‌ها و صفحات تابلوي علايم ايمني بايد در مقابل خوردگي و زنگ زدگي محافظت شوند.
ماده26ـ تابلوهاي علايم ايمني بايد تا حدممكن نزديك به خطرات مربوطه و در فاصله مشاهده ايمن نصب گردند، به نحوي كه مخاطب فرصت انجام عكس‌العمل و اقدام مناسب را داشته‌باشد.
ماده27ـ نصب بيش از 3تابلو از علايم ايمني مختلف، در يك مكان و در مجاورت يكديگر ممنوع مي‌باشد. (وجود تابلوهاي علايم ايمني فراوان و بيش از اندازه موجب بي اعتنايي و عدم بذل توجه كافي مخاطبين مي‌گردد).
ماده28ـ تابلوهاي علايم ايمني بايستي در معابر و گذرگاههاي منتهي به محل خطر بطور مطمئن نصب شوند تا افراد قبل از ورود به محل خطرناك و مواجهه با آن از وجود خطر احتمالي مطلع شده و اقدامات احتياطي و پيشگيرانه را به انجام رسانند.
ماده29ـ نصب تابلوي علايم ايمني در محل‌هاي خطرناك مانند لبه پرتگاهها، انبارها، محلهاي عبور و مرور، محل ذخيره مواد خطرناك و ساير مكانهايي كه احتمال وقوع حادثه را داشته‌باشد، الزاميست.
ماده30ـ نصب تابلوي علايم ايمني بر روي تيرهاي برق يا درختان، صخره‌ها و ساير عناصر طبيعي و نيز در محل پنجره يا درب، روزنه‌ها، بازشوها و نورگيرها، كانالهاي تهويه و همچنين در مسيرهاي عبور كارگران مانند: پلكانها، نردبانها و راههاي خروج اضطراري كه مانع عبور و مرور افراد مي‌گردد، ممنوع بوده، همچنين نصب آنها بايد به گونه‌اي باشد كه هيچ بخشي از سطح يا پايه آنها مانع استفاده از هر نوع پله فرار و خروجي‌ها نگردد.
ماده31ـ ترسيم تابلوهاي علايم ايمني با رنگ و يا مواد ديگر بطور مستقيم روي ديوار يا ساير عناصر ساختماني و طبيعي مانند درخت و صخره بصورتي كه قابل برچيدن نباشد، ممنوع است.
ماده32ـ چيدمان وسايل و ماشين‌آلات درون كارگاهي بايستي به نحوي باشد كه مانع رويت كامل تابلوهاي علايم ايمني نگردد.
ماده33ـ قرارگرفتن هرگونه مانعي درمقابل تابلوي علايم ايمني در محوطه بيروني و بازكارگاه از جمله: درخت، بوته، علـف هرز و پوشال، وسايـل نقليه، ابزار و ماشين‌آلاتي كه منجـر به عدم ديد كامل اين تابلوها مي‌شوند، ممنوع است.
ماده34ـ تابلوهاي علايم ايمني بايد به گونه‌اي نصب شوند كه احتمال هرگونه سقوط و يا جابجايي آنها بصورت كنده‌شدن، لرزش يا چرخش توسط جريان هوا و يا كاركرد دستگاهها وجود نداشته‌باشد.
ماده35ـ در نصب تابلوهاي علايم ايمني بايد از ايجاد سكوها، سوراخها و درزهاي غيرمعمول كه محل جمع شدن گرد و غبار و بوجودآمدن لانه پرندگان و انبار تجهيزات و وسايل اضافي شود، اجتناب كرد.
ماده36ـ بر روي تابلوهاي علايم ايمني و يا در نزديكي و مجاورت مكانهايي كه اين علايم نصب مي‌شوند، نبايستي جملات يا عباراتي نوشته شود و يا پوسترها، اطلاعيه‌ها و اعلاميه‌ها يا پارچه نوشته‌هايي قرار گيرند كه مانع ديده شدن تابلوي علامت ايمني شده و يا مطالب روي آنها با مفهوم علامت ايمني تناقضي داشته‌باشند.
ماده37ـ اتيكت‌ها بايستي در مواقع ضروري بر روي بخش‌هاي خطرناك ماشين‌آلات و تجهيزات، نصب و تا زمان حضور خطر بصورت دائمي بر روي آنها استفاده شوند. در ساير مواقع تنها بعنوان يك ابزار موقتي براي هشدار شرايط، ابزار، تجهيزات و تشعشعات خطرناك بوده و نبايستي آنها را به عنوان يك ابزار پيشگيري و هشدار كامل در نظر گرفت.
ماده 38ـ اتيكتهاي ايمني دائمي نصب شده بر روي موقعيت‌هاي خطرساز و هشداردهنده ماشين‌آلات بايستي از جنسي باشند كه دوام كافي داشته و از رنگ ثابتي برخوردار باشند كه انتخاب مواد مصرفي در تهيه آنها و نيز روش چسبانيدن آنها در محلهاي مورد نظر بايد براساس شرايط محيطي و ساير مقتضيات مكاني كه دستگاه مدنظر در آن قراردارد، صورت پذيرد.
ماده39ـ در مواقعي كه از اتيكتها به عنوان ابزار موقتي براي هشدار خطر استفاده مي‌شود، ضروري است سريعاً نسبت به علايم ايمني دائمي در محلهاي مورد نياز اقدام گردد.
ماده40ـ در خصوص اتيكتهاي بكاررفته بر روي دستگاهها و ماشين‌آلات، بايستي رنگ اصلي اتيكت ايمني مخالف رنگ سطحي كه بر روي آن چسبانيده مي‌شود، باشد. در غير اينصورت بايد از اتيكتهايي استفاده شود كه داراي خطوط حاشيه‌اي با رنگي مخالف با سطح مدنظر مي‌باشند.
ماده41ـ اتيكت‌ها بايد به محلي كه تا حدممكن و ايمن به خطرات مربوطه نزديك بوده و بر روي موقعيتهاي خطرساز و هشداردهنده ماشين‌آلات و يا در منطقه كنترل ماشين و با يك ابزار مناسب همچون: زنجير، سيم و ريسمان آويخته شوند. در مواقع لزوم بايد براي استحكام بيشتر در مكان مدنظر چسبانيده و يا آنها را پرچ نمود تا از جابجايي و گم‌شدن غير عمدي آنها جلوگيري شود.
ماده42ـ نصب بيش از حد اتيكتها بر روي ماشين‌آلات، بويژه در محلهايي كه از ضرورت چنداني برخوردار نمي‌باشد، ممنوع بوده و بكارگيري بيش از 7اتيكت ايمني در يك منطقه خاص از هر ماشيني مجاز نمي‌باشد، مگر در صورتيكه به تشخيص مسئولين مربوطه ماهيت كار با ماشين مربوطه اقتضاي بكارگيري اتيكتهاي بيشتري را بنمايد.
تبصره ـ در مواردي كه با توجه به خطرات موجود بر روي دستگاه، تعداد اتيكتهاي مورد نياز بيش از 7عدد پيش‌بيني مي‌شود، در مورد خطراتي كه از اهميت كمتري برخوردار بوده و در ضمن اتيكت‌گذاري هم نشده‌اندة بايستي در كتاب راهنماي همراه ماشين‌آلات به آنها اشاره شود و همچنين بايد از اتيكتي مبني بر همين مطلب يعني: « به كتاب راهنماي كاربران مراجعه نماييد.» بر روي دستگاه استفاده نمود.
ماده43ـ كليه سازندگان ماشين‌آلات مكلفند در هنگام تهيه اتيكتهاي ايمني نصب شده بر روي ماشين‌آلات، تاريخ تعويض آن را در حاشيه اتيكت مربوطه درج نمايند.
تبصره1ـ كليه كارفرمايان مكلفند قبل از به پايان رسيدن تاريخ مصرف درج شده بر روي اتيكتها نسبت به تعويض آنها از طريق كارخانه يا شركت توليدكننده يا عرضه‌كننده ماشين‌آلات مربوطه و يا ساير مراجع ذيصلاح اقدام نمايند.
تبصره2ـ در موارديكه كارفرمايان نسبت به نصب اتيكتهاي ايمني جديد در محلهاي مورد نياز بر روي ماشين‌آلات اقدام مي‌كنند، مكلفند تاريخ تعويض اتيكتها را نيز مشخص نمايند.
تبصره3ـ در صورتي كه برحسب شرايط، اتيكت ايمني بكاررفته مدتي قبل از زمان انقضاء، ناخوانا شده و يا از بين رفته‌باشد، كارفرما مكلف است در اسرع وقت نسبت به تعويض آن و سفارش اتيكتي جديد اقدام نمايد.
 
فصل سوم ـ الزامات قانوني و وظايف كارگر و كارفرما 
ماده44ـ استفاده از تابلوهاي علايم و اتيكتهاي ايمني در كليه محلها، ماشين‌آلات و مكانهاي كه امكان حذف و از بين بردن و يا كنترل خطرات از ساير روشها (مثل: كنترلهاي مهندسي، استفاده از سيستم‌هاي ايمن، حفاظ‌گذاري و ...) براي كارفرما مقدور نمي‌باشد، ضروري است.
ماده45ـ نصب علائم و اتيكتهاي ايمني ذكر شده در اين مقررات نمي‌تواند جانشين اقدامات لازم ديگر جهت كنترل و پيشگيري مانند نظارتهاي مهندسي، اصلاح روشهاي كاري و ايجاد شرايط كار بي‌خطر شود، لذا كارفرمايان مكلفند كليه موارد ايمني را رعايت كرده و در صورت نياز از علايم ايمني استفاده كنند.
ماده46ـ كارفرما موظف است نظارت نمايد تا تابلوي علايم طبق مقررات در محل خود نصب و نگهداري شوند.
ماده47ـ كليه علايم ايمني جديد و نيز علايم قبلي كه قرار است جايگزين شوند، بايد مطابق با مندرجات مفاد اين آيين‌نامه باشند.
ماده48ـ كارفرما مكلف است به نحو مقتضي آموزشهاي لازم نسبت به مفهوم كليه علايمي كه در نقاط مختلف كارگاه نصب شده‌اند را به كارگران ارائه داده و نيز اقدامات احتياطي و پيشگيرانه‌اي كه در زمان مواجهه با علامتهاي ايمني براي جلوگيري از وقوع خطر ضروري مي‌باشد را به آنان بياموزد.
ماده49ـ كليه توليدكنندگان و فروشندگان تجهيزات و ماشين‌آلات داخل كشور و نيز واردكنندگان ماشين‌آلات خارجي بايستي اطلاعاتي را كه به درك بهتر مفاهيم اتيكتهاي ايمني كاربردي بر روي قسمتهاو اجزاي خطرناك و مورد نياز ماشين‌آلات كمك مي‌نمايد را همراه مدارك راهنما، برگه‌هاي اطلاع‌رساني، برشورها و كتابچه‌هاي دستورالعمل كار با آنها به خريداران ارائه نمايند.
ماده50 ـ با توجه به جنس خاص اتيكتها، ارائه نسخه‌اي اضافي از اتيكتهاي ايمني كاربردي بر روي محصول يا دستگاه به همراه ساير مدارك مربوطه توسط توليدكنندگان داخلي الزامي مي‌باشد.
ماده51 ـ در مكانهايي كه از علايم ايمني، حفاظ‌ها و يا ساير ابزار حفاظتي مناسب بر روي ماشين‌آلات استفاده‌شده، الزامي به كاربرد اتيكتها نمي‌باشد.
ماده52 ـ با تغيير شرايط و از بين رفتن احتمال خطر يا شرايط خطرساز در كارگاه و يا پايان مراحل كار لازم است به منظور جلوگيري از گمراه شدن كارگران، علايم نصب‌شده، سريعاً بطور ايمن پوشانده‌شده و يا جمع‌آوري گردند.
ماده53 ـ كارفرما مكلف است تابلوي علايم و اتيكتهاي ايمني را در زمانهاي لازم تميزكرده و به دقت از آنها نگهداري نمايد تا محتواي آنها به آساني قابل رؤيت باشد.
ماده54 ـ كليه كارگران موظف به حفظ و نگهداري از علايم ايمني تهيه شده توسط كارفرما در حيطه وظايف و مسئوليتهاي خويش مي‌باشند.
ماده55 ـ كارفرما مكلف است تابلوي علايم و اتيكتهاي ايمني را در مواقع لزوم، تعمير و يا تعويض نمايد.
ماده56 ـ بازديد از تابلوها توسط مسئول مربوطه به منظور پايداربودن، استحكام و ايمني تابلو و سازه آن بايد حداقل در مراحل زير انجام گيرد:
الف ـ قبل از شروع به استفاده از آن
ب ـ پس از هرگونه تغييرات و ايجاد وقفه در استفاده از آن
ج ـ پس از وقوع باد شديد، طوفان، زلزله و عوامل مشابه كه استحكام و پايداري تابلوها مورد ترديد قرارگيرد.
ماده57 ـ در خصوص دربهاي خروج اضطراري ، اين دربها بايستي با علامتهاي خروج واضح و قابل‌رؤيت مشخص شوند و فاقد هرگونه نشانه يا علامتي غير از علامت خروج باشند. همچنين دربهاي مجاور دربهاي اصلي خروج اضطراري كه به سمت مسيرهاي خروجي منتهي نمي‌شوند، بايستي مشخص شده و بر روي آنها از علايم نشان‌دهنده اين امر استفاده‌شود.
ماده58 ـ از تاريخ تصويب و اجراي اين آيين‌نامه، طراحي، چاپ، انتشار، واردات و ساخت هرگونه تابلوي علامت يا اتيكت ايمني مربوط به كارگاههاي مشمول قانون كار منوط به كسب مجوز از شوراي عالي حفاظت فني (مديركل بازرسي كار به عنوان دبيرشوراي عالي حفاظت فني) خواهدبود.
تبصره ـ نظافت، تعمير و تعويض تابلوي علايم ايمني در صورتيكه مغايرتي با مشخصات مجوز نداشته‌باشد، نيازي به اخذ مجوز جديد ندارد.
ماده59 ـ براساس ماده 95 قانون كار جمهوري اسلامي ايران كارفرمايان مكلف به رعايت مفاد اين آيين‌نامه بوده و كارگران نيز برابر تبصره2 ماده فوق‌الذكر موظف به رعايت مفاد تابلوي علايم و اتيكتهاي ايمني مي‌باشند.
ماده60 ـ اين آيين‌نامه مشتمل بر 60 ماده و 18تبصره و به استناد مواد 85 و 91 قانون كار جمهوري اسلامي ايران در جلسه مورخ 31/5/1386 شوراي عالي حفاظت فني مورد تأييد و در تاريخ 15/11/86 به تصويب وزير كار و امور اجتماعي (آقاي دكتر محمد جهرمي) رسيده‌است.

مطلبی که امروزمدیریت ایمنی و بهداشت قصد انتشار آن را داریم، بدون شک ارزشمندترین تجربه ما طی 8 سال مطالعه، تحقیق و تجربه در ایمنی و بهداشت است که امروز تصمیم گرفتیم آنرا منتشر نمایم:

اگر موافق باشید بحث را با یک مثال شروع کنیم:

فرض کنید امروز می خواهید حفاظی برای دستگاهی طراحی کنید چه می کنید؟! از کجا شروع می کنید؟ چه ساز و کاری را دنبال می کنید؟

یک راه حل این است که شما و کارشناسان واحد مهندسی به کمک کتاب ها، دستور العمل ها و جزوه های درسی و دانشگاهی حفاظی را طراحی و سپس روی دستگاه نصب کنید. پیشامدی که در این روش قابل پیش بینی است این است که: احتمالا اپراتور دستگاه سه روز بعد بدون اطلاع شما حفاظ را برمی دارد و  به محض اینکه بفهمد یکی از همکاران شما برای بازرسی آمده است آنرا سریع جایگذاری می کند و بعد از رفتن بازرس سرانجام حفاظ را گوشه ای پرت خواهد کرد!

 

یک بار که سر زده سر مچ اپراتور را می گیرید و قصد جریمه وی را دارید احتمالا به شما خواهد گفت که :" این حفاظ سرعت کار من را گرفته و مزاحم کار بنده است."

به نظر ما اپراتور چندان هم بی حساب نمی گوید!! اگر بخواهیم داوری کنیم ما حق را به اپراتور خواهیم داد!

اگر در سازمانتان اینگونه کارها را پیش می برید، این شیوه ی کار کردن می شود: "سیستم مدیریت هرمی".

یعنی سیستمی که یک عده ی کمی در راس هرم هستند (مدیران ارشد) و برای عده زیادی که در کف هرم هستند (کارگران) تصمیم گیری می کنند.

 

در حقیقت دستورالعمل ها و آئیین نامه ها از راس  هرم به سمت کف هرم صادر می شود و کف هرم (کارگرانی که همیشه تعدادشان بیشتر است و بیشترین میزان درگیری با کار را دارند) مجبورند از دستورالعمل هایی تبعیت کنند که خودشان هیچ نقشی در تدوینشان ندارند.

مجبورند از حفاظی استفاده نمایند که هیچ کس نظر وی را برای نحوه ی طراحی آن جویا نشده است.

روش درست آنست که این هرم وارونه گردد. یعنی اینکه درخواست ها و پیشنهادها از کف سازمان (= کارگران) به سمت راس هرم منتقل شود.

 

 

شاید بپرسید که این وسط وظیفه ما که چندین سال تحصیلات دانشگاهی را گذراندیم چیست؟یعنی یک عده کارگر که عموما دارای سطح سواد کمی هستند، برای ما تصمیم گیری کنند؟

وظیفه ما  این است که این پشنهادها را سر و سامان بدهیم، سازوکاری ایجاد کنیم که این پیشنهادها مستند و علمی تهیه شوند و سپس در قالب پروژه های کاربردی عملی گردند. کارگران اساتید ما هستند! ما نمی توانیم برای کارگری که از صبح تا شب روزگارش را پای یک دستگاه می گذراند، تعیین تکلیف کنیم! او بهتر از هرکس دیگری ایرادات و مشکلات ایمنی دستگاه خودش را می شناسد.

وظیفه ی ماست که از این کارگران نظر خواهی کنیم و به نظرات ارزشمند آنها نظم ببخشیم  و آنها را در قالب فرمول ها وجزوات دانشگاهیمان به پروژه های عملی تبدیل نماییم.

کارگر به شما می گوید که اینجا سرو صدا بیداد می کند و شما می گویید: "بله! ما اندازه گیری کردیم و تراز شدت صوت 100 دسی بل است!" از نظر ما بین این دو گفتار تفاوت معنی داری وجود ندارد! یکی به زبان عملی گفته (کارگر) و یکی به زبان علمی گفته (کارشناس ایمنی و بهداشت).

سوالی که مطرح می شود این است که برای این 100 دسی بل چه کار کرده ایم؟ پس وظیفه ما این است که از زبان عملی کارگر رمزگشایی کنیم و برای بهبود شرایط محیط کار ، تحصیلات دانشگاهی مان را به کار بگیریم.

اجازه بدهید به مثالمان برگردیم:

اگر شما با سیستم مدیریت هرمی وارونه بخواهید این حفاظ را طراحی کنید می توانید به شکل زیر عمل کنید:

الف) اولین کاری که می کنید از اپراتور دستگاه نظر می خواهید. این کار دو حسن دارد:

1-کارگر احساس ارزش می کند و احساس می کند در تصمیم گیری ها در سازمانش نقش دارد.

2-بعدا اگر حفاظی طراحی شود و حتی در صورتی که آن حفاظ اشکالی داشته باشد، کارگر به این راحتی ها حفاظ را پس نمی زند (چون خودش نیز در طراحی آن نقش داشته) و سعی می کند ایرادات احتمالی را گزارش نماید به این روش شما به طور غیر مستقیم کارگر را مجداً درگیر موضوع کرده اید. شک نکنید که از این به بعد یکی از دغدغه های کارگر این می شود که پیشنهادهای بهتری برای ارتقای ایمنی این ماشین فرضی ارائه دهد.

ب) مرحله بعد آن است که شما سایر واحدها را نیز در جریان این تغییر قرار دهید و نظرات آنها را نیز جویا شوید. به این مثال دقت کنید:

فرض کنید شما یک ماه روی این پروژه زحمت می کشید و  حفاظ مناسبی طراحی می نمایید و قبل از نصب حفاظ،  مدیر تولید به شما می گوید که این دستگاه از رده خارج شده است و مدیریت تصمیم گرفته است آن را با دستگاه جدیدی جایگزین کند!

پس این نکته کلیدی را برای همیشه به ذهن بسپارید:

 "قبل از هر تغییری اطلاع رسانی کنید"

در این کار نیز چهار مزیت عمده نهفته است:

1-      ذهن ها را برای ایجاد تغییر آماده می کنید و بقیه افراد سازمان از این تغییر اطلاع پیدا می کنند.

2-      ممکن است پیشنهادهای ارزشمندی از طرف سایرین به دست شما برسد.

3-      با این اطلاع رسانی شما با سازمانتان اتمام حجت کرده اید! بعدها آنا نمی توانند اعتراض کنند که ما در جریان امر قرار نگرفته ایم و شما سرخود این پروژه ها را اجرا کردید و.......

4-      این اطلاع رسانی، تبلیغ بسیار خوبی برای واحد  HSEمی باشد.

جستجو